Κάθε φορά που βλέπουμε βίαια επεισόδια σε γήπεδα ή στους δρόμους μετά από αγώνες, η πρώτη μας αντίδραση είναι η ίδια: ποιος φταίει, πόσες συλλήψεις έγιναν, πότε θα σταματήσει αυτό. Σπάνια όμως ρωτάμε κάτι πιο ουσιαστικό: τι βιώνει αυτός ο νέος άνθρωπος εκείνη τη στιγμή;

Αυτή η ερώτηση δεν δικαιολογεί τη βία. Σε καμία περίπτωση δεν δικαιολογούμε τη βία. Προσπαθεί όμως να την καταλάβει.

Η βία ως γλώσσα

Οι ψυχολόγοι, ψυχοθεραπευτές  που εργάζονται με εφήβους γνωρίζουν καλά ένα φαινόμενο: όταν τα λόγια λείπουν, τη θέση τους παίρνει η πράξη. Η επιθετικότητα, πολλές φορές, δεν είναι επιλογή — είναι τρόπος επικοινωνίας. Κάτι «καίει» να ειπωθεί και δεν βρίσκει άλλη διέξοδο.

Ο Αμερικανός ψυχολόγος Carl Rogers, ένας από τους  θεμελιωτές της Ανθρωπιστικής Ψυχολογίας και γνωστός ειδικά για την Προσωποκεντρική ψυχοθεραπεία που ανέπτυξε, υποστήριζε ότι για να καταλάβουμε μια συμπεριφορά πρέπει να μπούμε στον κόσμο του ατόμου που τη βιώνει. Να ρωτήσουμε όχι «τι έκανε» αλλά «τι ένιωθε». Να κατανοήσουμε το πλαίσιο αναφοράς του ατόμου, τον τρόπο που βίωνε την εμπειρία του.

Ο έφηβος που ψάχνει να ανήκει

Η εφηβεία είναι μια μεταβατική περίοδος ανάμεσα στην παιδική ηλικία και την ενήλικη ζωή, μια περίοδος έντονης αστάθειας. Ο νέος αλλάζει σε όλα τα επίπεδα βιολογικό, ψυχικό, συναισθηματικό, αλλάζουν οι κοινωνικοί ρόλοι και οι ανάγκες του, υπάρχει δυσκολία λεκτικοποίησης των συναισθημάτων του, και ταυτόχρονα ψάχνει να απαντήσει σε ένα μεγάλο ερώτημα: «Ποιος είμαι;»

Πολλοί έφηβοι νιώθουν ότι δεν τους καταλαβαίνει κανείς, ότι δεν ανήκουν πουθενά, ότι δεν αξίζουν. Από την άλλη, οι γονείς βιώνουν σύγχυση και αδυναμία. Όταν υπάρχει έντονο συναίσθημα αλλά δεν υπάρχει τρόπος να εκφραστεί, τότε μετατρέπεται σε πράξη. Η βία, σε αυτές τις περιπτώσεις, δεν είναι τυχαία. Είναι κάτι που “καίει” να ειπωθεί. Λέει κάτι «επείγον». Γίνεται άμυνα για να προστατεύσει τον έφηβο.

Μέσα σε αυτό το κενό, η οπαδική ομάδα εμφανίζεται ως λύση. Τους δίνει αυτό που τους λείπει: ταυτότητα, αποδοχή, αίσθηση δύναμης. Το «εμείς» γίνεται πιο ισχυρό από το «εγώ». Όταν ένας νέος νιώθει περιθωριοποιημένος ή έχει χαμηλή αυτοεκτίμηση και αυτοπεποίθηση, η “κερκίδα” γίνεται ο χώρος όπου αποκτά ταυτότητα. Για κάποιους νέους, είναι ο μοναδικός χώρος όπου νιώθουν ότι μετράνε.  Η οπαδική ομάδα προσφέρει κάτι κρίσιμο στον έφηβο: «το ανήκειν».

Η βία ως «εισιτήριο» ένταξης

Μέσα στην ομάδα, η βία αποκτά μια στρεβλή λογική: λειτουργεί σαν εισιτήριο ένταξης, επιβεβαίωση ταυτότητας, και τρόπος να καλυφθεί η ευαλωτότητά του, να κερδίσει σεβασμό, αποδοχή. Στην ουσία, γίνεται μάσκα δύναμης. Πίσω από την επιθετική εμφάνιση κρύβεται συχνά φόβος, ντροπή, μοναξιά, απόρριψη.

Η οπαδική βία μπορεί να ιδωθεί όχι μόνο ως πρόβλημα συμπεριφοράς, αλλά και ως κραυγή για αναγνώριση και ύπαρξη. Αυτό δεν κάνει τη βία αποδεκτή. Την κάνει όμως κατανοητή, την προσεγγίζει ως μήνυμα — και αυτό είναι το πρώτο βήμα για να την αντιμετωπίσουμε ουσιαστικά.

Τι αλλάζει πραγματικά έναν νέο άνθρωπο

Η εμπειρία δείχνει ότι η αλλαγή δεν έρχεται με τιμωρία ή έλεγχο. Έρχεται μέσα από τη σχέση. Όταν ένας έφηβος νιώσει ότι ακούγεται χωρίς να κρίνεται, ότι κατανοείται, ότι ανήκει, ότι αντιμετωπίζεται ως μοναδικό, ξεχωριστό πρόσωπο, και όχι ως «πρόβλημα προς επίλυση», κάτι αρχίζει να αλλάζει μέσα του, και τότε η βία παύει να είναι απαραίτητη.

Τότε αρχίζουν να εμφανίζονται τα πραγματικά συναισθήματα — αυτά που είχαν κρυφτεί πίσω από την επιθετικότητα. Όταν ο έφηβος νιώθει ότι ακούγεται χωρίς να κρίνεται, δεν χρειάζεται πλέον να “φωνάζει” μέσα από τη συμπεριφορά, να “φωνάζει” μέσα από το σώμα. Βρίσκει φωνή.

Πώς η Ενσυναίσθηση εφαρμόζεται πρακτικά στην πρόληψη της οπαδικής βίας

 Σε επίπεδο σχολείου, υπάρχουν πρακτικά εργαλεία:

Κύκλοι εμπιστοσύνης στα σχολεία, όπου οι μαθητές μιλούν ελεύθερα χωρίς φόβο κριτικής. Προγράμματα διαμεσολάβησης από συνομηλίκους, όπου οι ίδιοι οι νέοι μαθαίνουν να διαχειρίζονται συγκρούσεις. Αποσύνδεση της αξίας του μαθητή από τις επιδόσεις και μόνο. Ασκήσεις ενσυναίσθησης – παιχνίδια ρόλων, όπου ο νέος μαθαίνει να μπαίνει στη θέση του άλλου.

Η πρόληψη μέσω της ενσυναίσθησης σημαίνει ότι το σχολείο σταματά να είναι ένας χώρος «ελέγχου συμπεριφοράς» και γίνεται ένας χώρος «ανάπτυξης προσώπων». Χρειάζεται καλύτερη σύνδεση. Ακούστε αυτόν που φωνάζει περισσότερο. Αναζητήστε αυτόν που είναι αόρατος στην αίθουσα και το προαύλιο. Κάτι συμβαίνει, κάποιο κενό προσπαθεί να γεμίσει, κάτι πολύ έντονο βιώνει. Δώστε αξία πέρα από την επίδοση. Χτίστε σχέσεις, γέφυρες επικοινωνίας.

Γιατί εκεί που υπάρχει σύνδεση, η βία δεν έχει λόγο ύπαρξης.

Το βαθύτερο μήνυμα

Η οπαδική βία δεν είναι το πρόβλημα. Είναι το σύμπτωμα. Είναι η κραυγή ενός νέου για αναγνώριση, ύπαρξη και αποδοχή.

Όπως έλεγε ο Rogers: «Όταν ένας άνθρωπος βιώνει πραγματική κατανόηση, μπορεί να αρχίσει να κατανοεί και ο ίδιος τον εαυτό του».

Εκεί που υπάρχει σύνδεση, ο έφηβος νιώθει ότι δεν χρειάζεται πλέον να προστατευθεί με επιθετικότητα και η βία παύει να είναι απαραίτητη. Η βία υποχωρεί εκεί που οι άνθρωποι αρχίζουν να συνδέονται. Η ποιότητα της ανθρώπινης επαφής είναι καταλυτική.

«Ακούγοντας με την καρδιά μου, θα βρω νόημα και φωνή»

{Το άρθρο βασίζεται σε εισήγηση στην 5η διημερίδα της ΕΠΒΕ «Αντιμέτωπ@ με τη βία: Κατανοώντας τα πρόσωπα. Αναζητώντας τη φωνή», στις 4 & 5 Απριλίου 2026, με θέμα: Η ΒΙΑ ΩΣ ΜΗΝΥΜΑ: ΑΠΟ ΤΗΝ ΕΠΙΘΕΤΙΚΟΤΗΤΑ ΣΤΗ ΦΩΝΗ  σύμφωνα με την Προσωποκεντρική Προσέγγιση όπως διατυπώθηκε από τον  Carl Rogers.}

Η διερεύνηση των συμπεριφορών που ευοδώνουν τις συντροφικές σχέσεις οδηγεί στο συμπέρασμα πως άτομα που είναι άνετα, θετικά, που χαμογελούν, έχουν καλύτερη εικόνα για τον εαυτό τους, αυτοπεποίθηση, με δεξιότητες θετικής διεκδικητικής συμπεριφοράς, με επικοινωνιακές, λεκτικές και μη λεκτικές δεξιότητες, και χωρίς στοιχεία κοινωνικού άγχους, γνωρίζουν καλύτερα τη διαδικασία των ραντεβού και είναι αποτελεσματικότερα στις σχέσεις τους.
Στοιχεία προσωπικότητας όπως η κοινωνικότητα, η γοητεία, η αποδοχή, η ενσυναίσθηση, και η καλή ποιότητα φιλικών σχέσεων, βοηθούν στην έναρξη της διαφυλικής σχέσης. Προκειμένου να ξεκινήσει μία σχέση, το ένα άτομο εκπέμπει σήματα ενδιαφέροντος προς το άλλο και στη συνέχεια παρατηρώντας τις αντιδράσεις του, συμπεριφέρεται ανάλογα. Με βάση τις περισσότερες μελέτες, η βλεμματική επαφή έχει καταλυτικό ρόλο στην έναρξη της σχέσης.
Ένας άλλος παράγοντας που αφορά στις ερωτικές σχέσεις είναι ότι περιλαμβάνουν τα χαρακτηριστικά των φιλικών σχέσεων, που χαρακτηρίζονται όμως, και από ακαταμάχητη έλξη και ανάγκη για αποκλειστικότητα.
Επίσης, όταν αξιοποιούνται θετικά οι εκφράσεις του προσώπου, η φωνή, το βλέμμα, η σωματική εγγύτητα, το αληθινό ενδιαφέρον για το άλλο άτομο, η προσήλωση στο συνομιλητή, με σκοπό να τον/την γνωρίσει καλύτερα, με πρόθεση να ανοιχτεί και το ίδιο, μέσα από το διάλογο, με αποδοχή, χωρίς να διακόπτει, με το να κάνει φιλοφρονήσεις, με επικοινωνιακή διάθεση, ξεκινούν και συντηρούνται οι συντροφικές σχέσεις.
Όταν εντοπίζονται προβλήματα, όχι μόνο στη σύναψη αλλά και στη συντήρηση των συντροφικών σχέσεων, παρατηρείται έντονη ψυχική δυσφορία στο άτομο, που καθιστά αναγκαία την άμεση αντιμετώπισή τους. Προκύπτουν, είτε λόγω προσωπικών χαρακτηριστικών τους, είτε λόγω έντονου κοινωνικού άγχους, είτε λόγω ελλειμμάτων στις κοινωνικές δεξιότητες. Για το λόγο αυτό έχουν σχεδιαστεί διάφορα θεραπευτικά προγράμματα.
Αρχικά, ο McGovern και οι συνεργάτες του (1975), τόνισαν τη χρησιμότητα της εκμάθησης δεξιοτήτων. Είναι σημαντικό να μάθεις να ακούς το συνομιλητή σου, να εκφράζεις με αυτοπεποίθηση τα συναισθήματά σου, να συμμετέχεις με λεκτικούς και εξωλεκτικούς τρόπους σε μία συζήτηση, να αξιοποιείς τη θετική διεκδικητική συμπεριφορά, να ασχολείσαι με τη βελτίωση της εξωτερικής σου εμφάνισης, με μέτρο, να εξασκείσαι στο σχεδιασμό των ραντεβού. Όλα αυτά επιτυγχάνονται μέσω της συμπεριφορικής πρόβας, της μίμησης, και της ανατροφοδότησης της συμπεριφοράς.
Οι Rehm και Marston (1968), για τη βελτίωση των κοινωνικών δεξιοτήτων αναφέρθηκαν στην έννοια της αυτορρύθμισης του ατόμου, μέσω της εσωτερικής τους ενεργοποίησης, αναζήτησης και αυτογνωσίας. Η χρήση της ομαδικής θεραπείας με «εξάσκηση σε ραντεβού», χωρίς την παρουσία θεραπευτή, έδωσε θετικά αποτελέσματα σύμφωνα με τον Christensen & συνεργάτες (1975).
Τόσο οι ατομικές όσο και ομαδικές θεραπευτικές παρεμβάσεις στοχεύουν στην εκπαίδευση σε κοινωνικές και επικοινωνιακές δεξιότητες, και στην αποτελεσματικότερη διαχείριση των χαρακτηριστικών της προσωπικότητας του ατόμου, προκειμένου να βελτιωθεί η λειτουργικότητα του στην επαφή με άτομα του αντίθετου φύλου.
Μην διστάσετε να ζητήσετε τη βοήθεια ενός ειδικού προκειμένου να ενισχύσετε τον εαυτό σας, να βελτιώσετε την ποιότητα της ζωής σας και τη σχέση σας με τους άλλους, να έρθετε σε επαφή με τον «αληθινό» σας εαυτό και τα θέλω του, ώστε να οδηγηθείτε στην αλλαγή που επιθυμείτε.