Κάθε φορά που βλέπουμε βίαια επεισόδια σε γήπεδα ή στους δρόμους μετά από αγώνες, η πρώτη μας αντίδραση είναι η ίδια: ποιος φταίει, πόσες συλλήψεις έγιναν, πότε θα σταματήσει αυτό. Σπάνια όμως ρωτάμε κάτι πιο ουσιαστικό: τι βιώνει αυτός ο νέος άνθρωπος εκείνη τη στιγμή;

Αυτή η ερώτηση δεν δικαιολογεί τη βία. Σε καμία περίπτωση δεν δικαιολογούμε τη βία. Προσπαθεί όμως να την καταλάβει.

Η βία ως γλώσσα

Οι ψυχολόγοι, ψυχοθεραπευτές  που εργάζονται με εφήβους γνωρίζουν καλά ένα φαινόμενο: όταν τα λόγια λείπουν, τη θέση τους παίρνει η πράξη. Η επιθετικότητα, πολλές φορές, δεν είναι επιλογή — είναι τρόπος επικοινωνίας. Κάτι «καίει» να ειπωθεί και δεν βρίσκει άλλη διέξοδο.

Ο Αμερικανός ψυχολόγος Carl Rogers, ένας από τους  θεμελιωτές της Ανθρωπιστικής Ψυχολογίας και γνωστός ειδικά για την Προσωποκεντρική ψυχοθεραπεία που ανέπτυξε, υποστήριζε ότι για να καταλάβουμε μια συμπεριφορά πρέπει να μπούμε στον κόσμο του ατόμου που τη βιώνει. Να ρωτήσουμε όχι «τι έκανε» αλλά «τι ένιωθε». Να κατανοήσουμε το πλαίσιο αναφοράς του ατόμου, τον τρόπο που βίωνε την εμπειρία του.

Ο έφηβος που ψάχνει να ανήκει

Η εφηβεία είναι μια μεταβατική περίοδος ανάμεσα στην παιδική ηλικία και την ενήλικη ζωή, μια περίοδος έντονης αστάθειας. Ο νέος αλλάζει σε όλα τα επίπεδα βιολογικό, ψυχικό, συναισθηματικό, αλλάζουν οι κοινωνικοί ρόλοι και οι ανάγκες του, υπάρχει δυσκολία λεκτικοποίησης των συναισθημάτων του, και ταυτόχρονα ψάχνει να απαντήσει σε ένα μεγάλο ερώτημα: «Ποιος είμαι;»

Πολλοί έφηβοι νιώθουν ότι δεν τους καταλαβαίνει κανείς, ότι δεν ανήκουν πουθενά, ότι δεν αξίζουν. Από την άλλη, οι γονείς βιώνουν σύγχυση και αδυναμία. Όταν υπάρχει έντονο συναίσθημα αλλά δεν υπάρχει τρόπος να εκφραστεί, τότε μετατρέπεται σε πράξη. Η βία, σε αυτές τις περιπτώσεις, δεν είναι τυχαία. Είναι κάτι που “καίει” να ειπωθεί. Λέει κάτι «επείγον». Γίνεται άμυνα για να προστατεύσει τον έφηβο.

Μέσα σε αυτό το κενό, η οπαδική ομάδα εμφανίζεται ως λύση. Τους δίνει αυτό που τους λείπει: ταυτότητα, αποδοχή, αίσθηση δύναμης. Το «εμείς» γίνεται πιο ισχυρό από το «εγώ». Όταν ένας νέος νιώθει περιθωριοποιημένος ή έχει χαμηλή αυτοεκτίμηση και αυτοπεποίθηση, η “κερκίδα” γίνεται ο χώρος όπου αποκτά ταυτότητα. Για κάποιους νέους, είναι ο μοναδικός χώρος όπου νιώθουν ότι μετράνε.  Η οπαδική ομάδα προσφέρει κάτι κρίσιμο στον έφηβο: «το ανήκειν».

Η βία ως «εισιτήριο» ένταξης

Μέσα στην ομάδα, η βία αποκτά μια στρεβλή λογική: λειτουργεί σαν εισιτήριο ένταξης, επιβεβαίωση ταυτότητας, και τρόπος να καλυφθεί η ευαλωτότητά του, να κερδίσει σεβασμό, αποδοχή. Στην ουσία, γίνεται μάσκα δύναμης. Πίσω από την επιθετική εμφάνιση κρύβεται συχνά φόβος, ντροπή, μοναξιά, απόρριψη.

Η οπαδική βία μπορεί να ιδωθεί όχι μόνο ως πρόβλημα συμπεριφοράς, αλλά και ως κραυγή για αναγνώριση και ύπαρξη. Αυτό δεν κάνει τη βία αποδεκτή. Την κάνει όμως κατανοητή, την προσεγγίζει ως μήνυμα — και αυτό είναι το πρώτο βήμα για να την αντιμετωπίσουμε ουσιαστικά.

Τι αλλάζει πραγματικά έναν νέο άνθρωπο

Η εμπειρία δείχνει ότι η αλλαγή δεν έρχεται με τιμωρία ή έλεγχο. Έρχεται μέσα από τη σχέση. Όταν ένας έφηβος νιώσει ότι ακούγεται χωρίς να κρίνεται, ότι κατανοείται, ότι ανήκει, ότι αντιμετωπίζεται ως μοναδικό, ξεχωριστό πρόσωπο, και όχι ως «πρόβλημα προς επίλυση», κάτι αρχίζει να αλλάζει μέσα του, και τότε η βία παύει να είναι απαραίτητη.

Τότε αρχίζουν να εμφανίζονται τα πραγματικά συναισθήματα — αυτά που είχαν κρυφτεί πίσω από την επιθετικότητα. Όταν ο έφηβος νιώθει ότι ακούγεται χωρίς να κρίνεται, δεν χρειάζεται πλέον να “φωνάζει” μέσα από τη συμπεριφορά, να “φωνάζει” μέσα από το σώμα. Βρίσκει φωνή.

Πώς η Ενσυναίσθηση εφαρμόζεται πρακτικά στην πρόληψη της οπαδικής βίας

 Σε επίπεδο σχολείου, υπάρχουν πρακτικά εργαλεία:

Κύκλοι εμπιστοσύνης στα σχολεία, όπου οι μαθητές μιλούν ελεύθερα χωρίς φόβο κριτικής. Προγράμματα διαμεσολάβησης από συνομηλίκους, όπου οι ίδιοι οι νέοι μαθαίνουν να διαχειρίζονται συγκρούσεις. Αποσύνδεση της αξίας του μαθητή από τις επιδόσεις και μόνο. Ασκήσεις ενσυναίσθησης – παιχνίδια ρόλων, όπου ο νέος μαθαίνει να μπαίνει στη θέση του άλλου.

Η πρόληψη μέσω της ενσυναίσθησης σημαίνει ότι το σχολείο σταματά να είναι ένας χώρος «ελέγχου συμπεριφοράς» και γίνεται ένας χώρος «ανάπτυξης προσώπων». Χρειάζεται καλύτερη σύνδεση. Ακούστε αυτόν που φωνάζει περισσότερο. Αναζητήστε αυτόν που είναι αόρατος στην αίθουσα και το προαύλιο. Κάτι συμβαίνει, κάποιο κενό προσπαθεί να γεμίσει, κάτι πολύ έντονο βιώνει. Δώστε αξία πέρα από την επίδοση. Χτίστε σχέσεις, γέφυρες επικοινωνίας.

Γιατί εκεί που υπάρχει σύνδεση, η βία δεν έχει λόγο ύπαρξης.

Το βαθύτερο μήνυμα

Η οπαδική βία δεν είναι το πρόβλημα. Είναι το σύμπτωμα. Είναι η κραυγή ενός νέου για αναγνώριση, ύπαρξη και αποδοχή.

Όπως έλεγε ο Rogers: «Όταν ένας άνθρωπος βιώνει πραγματική κατανόηση, μπορεί να αρχίσει να κατανοεί και ο ίδιος τον εαυτό του».

Εκεί που υπάρχει σύνδεση, ο έφηβος νιώθει ότι δεν χρειάζεται πλέον να προστατευθεί με επιθετικότητα και η βία παύει να είναι απαραίτητη. Η βία υποχωρεί εκεί που οι άνθρωποι αρχίζουν να συνδέονται. Η ποιότητα της ανθρώπινης επαφής είναι καταλυτική.

«Ακούγοντας με την καρδιά μου, θα βρω νόημα και φωνή»

{Το άρθρο βασίζεται σε εισήγηση στην 5η διημερίδα της ΕΠΒΕ «Αντιμέτωπ@ με τη βία: Κατανοώντας τα πρόσωπα. Αναζητώντας τη φωνή», στις 4 & 5 Απριλίου 2026, με θέμα: Η ΒΙΑ ΩΣ ΜΗΝΥΜΑ: ΑΠΟ ΤΗΝ ΕΠΙΘΕΤΙΚΟΤΗΤΑ ΣΤΗ ΦΩΝΗ  σύμφωνα με την Προσωποκεντρική Προσέγγιση όπως διατυπώθηκε από τον  Carl Rogers.}

Η διερεύνηση των συμπεριφορών που ευοδώνουν τις συντροφικές σχέσεις οδηγεί στο συμπέρασμα πως άτομα που είναι άνετα, θετικά, που χαμογελούν, έχουν καλύτερη εικόνα για τον εαυτό τους, αυτοπεποίθηση, με δεξιότητες θετικής διεκδικητικής συμπεριφοράς, με επικοινωνιακές, λεκτικές και μη λεκτικές δεξιότητες, και χωρίς στοιχεία κοινωνικού άγχους, γνωρίζουν καλύτερα τη διαδικασία των ραντεβού και είναι αποτελεσματικότερα στις σχέσεις τους.
Στοιχεία προσωπικότητας όπως η κοινωνικότητα, η γοητεία, η αποδοχή, η ενσυναίσθηση, και η καλή ποιότητα φιλικών σχέσεων, βοηθούν στην έναρξη της διαφυλικής σχέσης. Προκειμένου να ξεκινήσει μία σχέση, το ένα άτομο εκπέμπει σήματα ενδιαφέροντος προς το άλλο και στη συνέχεια παρατηρώντας τις αντιδράσεις του, συμπεριφέρεται ανάλογα. Με βάση τις περισσότερες μελέτες, η βλεμματική επαφή έχει καταλυτικό ρόλο στην έναρξη της σχέσης.
Ένας άλλος παράγοντας που αφορά στις ερωτικές σχέσεις είναι ότι περιλαμβάνουν τα χαρακτηριστικά των φιλικών σχέσεων, που χαρακτηρίζονται όμως, και από ακαταμάχητη έλξη και ανάγκη για αποκλειστικότητα.
Επίσης, όταν αξιοποιούνται θετικά οι εκφράσεις του προσώπου, η φωνή, το βλέμμα, η σωματική εγγύτητα, το αληθινό ενδιαφέρον για το άλλο άτομο, η προσήλωση στο συνομιλητή, με σκοπό να τον/την γνωρίσει καλύτερα, με πρόθεση να ανοιχτεί και το ίδιο, μέσα από το διάλογο, με αποδοχή, χωρίς να διακόπτει, με το να κάνει φιλοφρονήσεις, με επικοινωνιακή διάθεση, ξεκινούν και συντηρούνται οι συντροφικές σχέσεις.
Όταν εντοπίζονται προβλήματα, όχι μόνο στη σύναψη αλλά και στη συντήρηση των συντροφικών σχέσεων, παρατηρείται έντονη ψυχική δυσφορία στο άτομο, που καθιστά αναγκαία την άμεση αντιμετώπισή τους. Προκύπτουν, είτε λόγω προσωπικών χαρακτηριστικών τους, είτε λόγω έντονου κοινωνικού άγχους, είτε λόγω ελλειμμάτων στις κοινωνικές δεξιότητες. Για το λόγο αυτό έχουν σχεδιαστεί διάφορα θεραπευτικά προγράμματα.
Αρχικά, ο McGovern και οι συνεργάτες του (1975), τόνισαν τη χρησιμότητα της εκμάθησης δεξιοτήτων. Είναι σημαντικό να μάθεις να ακούς το συνομιλητή σου, να εκφράζεις με αυτοπεποίθηση τα συναισθήματά σου, να συμμετέχεις με λεκτικούς και εξωλεκτικούς τρόπους σε μία συζήτηση, να αξιοποιείς τη θετική διεκδικητική συμπεριφορά, να ασχολείσαι με τη βελτίωση της εξωτερικής σου εμφάνισης, με μέτρο, να εξασκείσαι στο σχεδιασμό των ραντεβού. Όλα αυτά επιτυγχάνονται μέσω της συμπεριφορικής πρόβας, της μίμησης, και της ανατροφοδότησης της συμπεριφοράς.
Οι Rehm και Marston (1968), για τη βελτίωση των κοινωνικών δεξιοτήτων αναφέρθηκαν στην έννοια της αυτορρύθμισης του ατόμου, μέσω της εσωτερικής τους ενεργοποίησης, αναζήτησης και αυτογνωσίας. Η χρήση της ομαδικής θεραπείας με «εξάσκηση σε ραντεβού», χωρίς την παρουσία θεραπευτή, έδωσε θετικά αποτελέσματα σύμφωνα με τον Christensen & συνεργάτες (1975).
Τόσο οι ατομικές όσο και ομαδικές θεραπευτικές παρεμβάσεις στοχεύουν στην εκπαίδευση σε κοινωνικές και επικοινωνιακές δεξιότητες, και στην αποτελεσματικότερη διαχείριση των χαρακτηριστικών της προσωπικότητας του ατόμου, προκειμένου να βελτιωθεί η λειτουργικότητα του στην επαφή με άτομα του αντίθετου φύλου.
Μην διστάσετε να ζητήσετε τη βοήθεια ενός ειδικού προκειμένου να ενισχύσετε τον εαυτό σας, να βελτιώσετε την ποιότητα της ζωής σας και τη σχέση σας με τους άλλους, να έρθετε σε επαφή με τον «αληθινό» σας εαυτό και τα θέλω του, ώστε να οδηγηθείτε στην αλλαγή που επιθυμείτε.

Μέσα από τη συντροφικότητα τα άτομα αισθάνονται ασφαλή, νιώθουν ικανοποίηση, ενισχύουν την ψυχική και σωματική τους υγεία, βελτιώνουν την ποιότητα της ζωής τους, προστατεύονται από τη μοναξιά.

Ανάλογα με το χαρακτήρα και την προσωπικότητά τους τα άτομα επιλέγουν το σύντροφό τους, είτε μέσω της έλξης όμοιων χαρακτηριστικών, είτε μέσω της έλξης αντίθετων στοιχείων. Σε κάθε περίπτωση, η επικοινωνία και η ουσιαστική αλληλεπίδραση μεταξύ δύο ανθρώπων αποτελεί μία αναγκαία και απαραίτητη προϋπόθεση για να αναπτυχθεί μία σχέση (Kelley et al., 1983).

Όταν όμως ένα ζευγάρι μονιμοποιήσει τη σχέση του, προκύπτουν πολλά θέματα που καλείται το ζευγάρι να διευθετήσει, τόσο πρακτικά που αφορούν τη διαχείριση της καθημερινότητας, οικονομικά, της ανατροφής των παιδιών, της κοινωνικής τους ζωής ως ζευγάρι ή μόνοι τους, όσο και της σεξουαλικής τους ζωής.

Αν τα θέματα αυτά δεν έχουν συζητηθεί νωρίτερα και δεν γνωρίζουν τις προσωπικές τους αξίες και ιστορίες, καθημερινές συνήθειες, τρόπο σκέψης και αυτοδιαχείρισης, τότε είναι πολύ εύκολο, όταν προκύψουν αντιξοότητες, να διαπιστώσουν τις μεταξύ τους διαφορές, να μην  καταφέρουν να τις διαχειριστούν ομαλά, και αναπόφευκτα να συγκρουστούν.

Ένας βασικός παράγοντας που οδηγεί σε σύγκρουση είναι ο αρνητικός τρόπος σκέψης. Σε αυτή την περίπτωση ο παλαιότερα εξιδανικευμένος σύντροφος όχι μόνο απομυθοποιείται, αλλά και γίνεται αποδέκτης αρνητικών σκέψεων, που ενισχύονται, όταν οι υψηλές τους προσδοκίες δεν εκπληρώνονται. Ή πέφτουν στην παγίδα να «διαβάζουν τη σκέψη του άλλου», πλάθοντας δικά τους αναληθή σενάρια, που τελικά ενισχύουν και διογκώνουν τη σύγκρουση.

 Τότε, προκύπτουν και γενικευμένες εκφράσεις, που ερμηνεύονται με καταδικαστικό και τελεσίδικο τρόπο που χαρακτηρίζουν το/τη σύντροφο ως προσωπικότητα, και όχι τη συμπεριφορά του. Αποδίδουν το πρόβλημα σε σταθερά χαρακτηριστικά της προσωπικότητας του άλλου. Και όλα αυτά οδηγούν σε ένα φαύλο κύκλο παρεξηγήσεων. Παρερμηνεύονται αντιδράσεις, όπως η εργασιακή κόπωση και το άγχος, η απότομη συμπεριφορά, ως αδιαφορία, και το ζευγάρι σιγά σιγά, απομακρύνεται όλο και περισσότερο. Η έλλειψη επικοινωνίας και εποικοδομητικού διαλόγου οδηγεί στη διαστρέβλωση της κατάστασης, και σε αδιέξοδο.

Το ίδιο συμβαίνει όταν ο σύντροφος παρερμηνεύει τα μηνύματα του άλλου, τη συμπεριφορά και τα κίνητρά του, πλάθει δικές του ιστορίες, με το δικό του κώδικα. Τέτοιες παρερμηνείες, οδηγούν στην αυτοεκπληρούμενη προφητεία, προκαλώντας ακριβώς τις καταστάσεις που θέλει να αποφύγει.

 Όταν ένα άτομο αποδίδει συμβολικό νόημα σε ένα γεγονός, τότε η αντίδρασή του μπορεί να είναι υπερβολική, να στρεβλώνει την κατάσταση και να οδηγείται σε πολλαπλές και άτοπες ερμηνείες. Το ζευγάρι χάνει πολύτιμο χρόνο, διαμορφώνει ασφυκτικές καθημερινές συνθήκες, απομακρύνεται, και οι σχέσεις του ψυχραίνονται.

Διαπιστώνεται στην πορεία της σχέσης του ζευγαριού έλλειψη σεβασμού, εμπιστοσύνης, θαυμασμού, που υπήρχε αρχικά,  αποδίδονται προσβολές, σκληρή κριτική που ισοπεδώνει τη σχέση και την ψυχολογία και των δύο. Παρατηρείται έλλειψη επικοινωνίας, οικειότητας, τρυφερότητας, συντροφικότητας στο ζευγάρι.

Ένας άλλος βασικός παράγοντας σύγκρουσης των ζευγαριών είναι οι διαφορές στα χαρακτηριστικά της προσωπικότητάς τους ακριβώς επειδή οδηγούν σε διαφορετικές ερμηνείες των καταστάσεων. Βλέπουν μόνο αρνητικά χαρακτηριστικά στο/στη σύντροφο, από διαφορετικές και κλειστές οπτικές γωνίες τα γεγονότα, και τα ερμηνεύουν διαφορετικά. Εδώ, η αποδοχή του άλλου, ο αλληλοσεβασμός και η ενσυναίσθηση θα μπορούσαν να λειτουργήσουν πυροσβεστικά, και να δουν ο ένας τον άλλον πιο θετικά και ρεαλιστικά.

Τέλος, οι κανόνες στη σχέση μπορεί να βοηθήσουν ή να δυσκολέψουν περισσότερο το ζευγάρι. Ακόμη και εύλογοι κανόνες προκαλούν προβλήματα όταν δεν εφαρμόζονται και από τους δύο σωστά. Όταν οι σύντροφοι τους χειρίζονται ως απόλυτους και απαραβίαστους, και τα «πρέπει πνίγουν», τότε θυμώνουν, νιώθουν ότι θίγονται ή απειλούνται και η πιθανότητα σύγκρουσης αυξάνεται.

Απαιτείται κοινή επιλογή και συμπόρευση.

]]> https://www.e-grammi.gr/provlimata-poy-mporei-na-prokypsoyn-se/feed/ 0 https://www.e-grammi.gr/efiveia-kai-oria-mia-kathimerini-prokl/ https://www.e-grammi.gr/efiveia-kai-oria-mia-kathimerini-prokl/#respond Thu, 03 Oct 2024 13:43:17 +0000 https://www.e-grammi.gr/?p=11296 Της Βασιλικής Ι. Παπακίτσου  
Προσωποκεντρική Ψυχοθεραπεύτρια, MSc
University of Central Lancashire-UK

Τα όρια είναι σαν μια νοητή γραμμή που διαχωρίζει πού τελειώνει το ένα άτομο και πού αρχίζει το άλλο (Eddins, 2016). Πρόκειται για σταθερούς, κοινά αποδεκτούς κανόνες και αξίες, αλλά και πρακτικές συμβουλές. Τα υγιή όρια επιτρέπουν στους ανθρώπους να παίρνουν την ευθύνη του εαυτού τους, των πράξεων και των συναισθημάτων τους, απέναντι στους ίδιους και τους άλλους. Τους βοηθούν να διαχωρίζουν ποιες ευθύνες τους αναλογούν πραγματικά, προσαρμόζονται ευκολότερα, αποκτούν κοινωνικές δεξιότητες, αυτοπεποίθηση, ελέγχουν τις παρορμήσεις τους, και ρυθμίζουν τη συμπεριφορά τους.
Η εφηβεία είναι μία μεταβατική περίοδος ανάμεσα στην παιδική ηλικία και την ώριμη ενήλικη ζωή, όπου συντελούνται μεγάλες αλλαγές στα βιολογικά, πνευματικά, ψυχικά και ψυχοκοινωνικά δεδομένα. Είναι το πέρασμα στην αυτόνομη ζωή. Το τελευταίο βήμα πριν από την ενηλικίωση.
Η αντίδραση των παιδιών, ειδικά στην εφηβεία, είναι φυσιολογική. Αποτελεί μέρος της αναπτυξιακής, εξελικτικής τους πορείας. Εκδηλώνουν συμπεριφορές όπως: Επιθυμία να μένουν μόνοι τους, αποστροφή προς την εργασία, έλλειψη συντονισμού στις κινήσεις, ανία, νευρικότητα–ανησυχία, αυξημένη ευσυγκινησία, αντιδραστική-εχθρική στάση προς τους άλλους, προς το άλλο φύλο, ανάγκη για αυτονομία, εναντίωση σε κάθε μορφή εξουσίας, επαναστατικότητα, εγωκεντρισμός, υπεραπασχόληση με θέματα του σεξ, έλλειψη αυτοπεποίθησης, ονειροπόληση.
Τα όρια βοηθούν στον προσανατολισμό του εφήβου. Παρέχουν το πλαίσιο μέσα στο οποίο οι έφηβοι μπορούν να αναπτύξουν την αυτοεκτίμηση και αυτονομία τους. Προσδίδουν ασφάλεια και στον έφηβο και στους γονείς, οδηγούν στην ελευθερία και την απόλαυσή της, και στη συναισθηματική ισορροπία τους. Αντίθετα, η έλλειψή τους, οδηγεί στην ανασφάλεια και θα είναι δύσκολο να τα θέσουν και ως ενήλικοι. Τα όρια μαθαίνονται.
Πώς θέτουμε αποτελεσματικά όρια
Τα όρια τίθενται λαμβάνοντας υπόψη την ηλικία, τις ιδιαιτερότητες του παιδιού, και το περιβάλλον που ζει. Πρωτίστως, τίθενται με μέτρο, και κατανοώντας το ρίσκο.
Είναι απαραίτητο να προηγηθεί διάλογος μεταξύ των γονιών για τα όρια που θα θέσουν. Τι είναι σημαντικό και τι όχι, ώστε να αποφευχθούν οι μεταξύ τους αντιδράσεις στο μέλλον, που θα δώσουν αντιφατικά μηνύματα στον έφηβο, και θα προσβάλλουν την αυθεντικότητα και ισχύ των ορίων.
Επίσης, είναι πολύ σημαντικό στο διάλογο για τη θέσπιση των ορίων να συμμετέχει και ο έφηβος. Η στιγμή πρέπει να είναι ουδέτερη, χωρίς εντάσεις και τσακωμούς, να υπάρχει διάθεση από όλους για επικοινωνία. Να αισθανθεί ο έφηβος ότι τον σέβονται, δεν τον κρίνουν, δεν του επιβάλλονται, δεν τον τιμωρούν. Αντίθετα, ακούν τα όσα έχει να πει, λαμβάνουν υπόψη τα συναισθήματα, τους προβληματισμούς, τις ανησυχίες και τη γνώμη του. Συμμετέχει στη διαμόρφωση των κανόνων, τους έχει κατανοήσει, αποδεχτεί, ώστε να δεσμευτεί ότι θα τους τηρήσει. Διαφορετικά, οι κανόνες θα αγνοηθούν.
• Τα όρια είναι σημαντικό να είναι ξεκάθαρα και απολύτως κατανοητά από τα παιδιά.
• Να μην είναι διφορούμενα, αλλά συγκεκριμένα για συγκεκριμένους λόγους και καταστάσεις-συνθήκες.
• Δεν αναιρούν τις ελευθερίες των παιδιών, ώστε να αισθάνονται ότι δεν τα σέβονται και δεν υπολογίζουν και τις δικές τους ανάγκες. Δεν στοχεύουν στην τιμωρία.
• Επιβραβεύουν τη συνέπεια, ώστε να αντιληφθούν ότι τα καταλαβαίνουμε, και να διασυνδέσουν τη συνέπεια, με τη συνεργασία, το διάλογο, την αποτελεσματική επικοινωνία.
• Δίνουν έμφαση στα θετικά αποτελέσματα.
• Θέστε όρια με ηρεμία, σταθερότητα, ψυχραιμία, αγάπη, αποδοχή και ενσυναίσθηση. Θυμηθείτε ότι υπήρξατε και εσείς έφηβοι.
• Αξιοποιείστε το «Μέτρον Άριστον», και θέστε συνέπειες που ξέρετε ότι θα εφαρμόσετε. Εμπνεύστε σεβασμό. Αποτελείτε το πρότυπο μίμησής τους. Απαιτείται λοιπόν από εσάς, «συνέπεια λόγων και έργων».
• Χρειάζεται χρόνος, υπομονή, και προσωπική δέσμευση για ανάπτυξη και εξέλιξη.
Μην ξεχνάτε, ότι θέλουμε την αντίδραση, γιατί μέσα από αυτή έρχεται η εξερεύνηση, η ανακάλυψη του «Θέλω», του «Εγώ», που οδηγεί στην αυτονομία και στην ανεξαρτησία τους.
Σε κάθε περίπτωση, όταν αισθανθείτε ότι πιέζεστε ή δυσκολεύεστε ή έχετε οποιοδήποτε προβληματισμό ή ανησυχία που αφορά εσάς ή τα παιδιά σας, μην διστάσετε να ζητήσετε τη βοήθεια ενός ειδικού.

Οι συντροφικές σχέσεις αφορούν τους περισσότερους ανθρώπους. Ξεκινούν από μία έντονη έλξη, στη συνέχεια ερωτεύονται, υπάρχει πάθος, ένταση, και όλα αυτά τα συναισθήματα μπορούν να εξελιχθούν σε βαθιά και ουσιαστική αγάπη, που εκφράζεται με τρυφερότητα, οικειότητα, φροντίδα, ενδιαφέρον, ενσυναίσθηση, αποδοχή, θαυμασμό, σεβασμό, συντροφικότητα, κοινούς στόχους. Αυτό όμως που αποτελεί και το θεμέλιο λίθο στη σχέση του ζευγαριού είναι η εμπιστοσύνη, και η αμοιβαία δέσμευση στο Μαζί.
Με τον τρόπο αυτό επιτυγχάνεται η επίλυση των προβλημάτων που προκύπτουν, και αφορούν όλες τις πτυχές της συμβίωσης, η εδραίωση συναισθήματος ασφάλειας, οικειότητας, ηρεμίας, ισορροπίας που οδηγούν βαθμιαία στην ατομική και κοινή ευτυχία του ζευγαριού.
Είναι εξαιρετικά σημαντικό το ζευγάρι να βρει τρόπους να διευθετεί τα προβλήματα και τις δυσκολίες που προκύπτουν με έναν τρόπο που θα είναι αποτελεσματικός, χωρίς γκρίνια, καβγάδες, και ανταγωνισμούς. Η έλλειψη επικοινωνίας και ουσιαστικού διαλόγου απομακρύνουν το ζευγάρι, ενώ απομονώνονται και ψυχραίνονται οι σχέσεις τους. Όλα αυτά αθροίζονται με αρνητικό πρόσημο για τη μελλοντική βιωσιμότητά του και ευτυχή εξέλιξή του.
Ο Gottman (1994), αναφέρει τρόπους, τεχνικές, που μπορεί να οδηγήσουν το ζευγάρι να ενισχύσει τις σχέσεις του. Μία τεχνική είναι «η αντίσταση στην αλλαγή». Ξεκινάει το κάθε μέλος να γίνει αυτό που επιζητά από τον άλλον. Να μπορεί να αλλάζει, να μετασχηματίζει τη συμπεριφορά του, χωρίς όμως να χάνει την προσωπικότητά του, την ατομικότητά του, αλλά να μπορεί να ολοκληρώνεται μέσα στη σχέση, και να αισθάνεται παράλληλα αποδοχή.
Μία άλλη τεχνική είναι η «αναλογία πέντε προς ένα». Το ζευγάρι πρέπει να μοιράζεται πέντε θετικές στιγμές για κάθε αρνητική εμπειρία, ώστε η σχέση να παραμείνει ισχυρή και σταθερή.
Είναι σημαντικό λοιπόν, να μην πέφτει σε παγίδες όπως είναι η επικριτική και η αμυντική στάση, η περιφρόνηση και η άρνηση της επικοινωνίας. Αντίθετα, θα πρέπει να ενισχύσει όλα εκείνα που εξαρχής ένωσαν το ζευγάρι και θεμελίωσαν τη σχέση του.
Να επανασυνδεθούν, να θυμηθούν, και αναγνωρίσουν τη συναισθηματική τους σύνδεση, να αναπτύξουν πίστη στη σχέση τους, δέσμευση, πεποίθηση ότι θα τα καταφέρουν. Να μοιραστούν σκέψεις, προβληματισμούς, συναισθήματα, να επικοινωνήσουν ουσιαστικά. Αυτό που χρειάζεται είναι να ενισχυθεί η συντροφικότητα του ζευγαριού μέσα από το μοίρασμα, το νοιάξιμο, την τρυφερότητα, μέσα από κοινές δραστηριότητες.
Καθημερινές, μικρές συνήθειες, μπορούν να κάνουν θαύματα στη σχέση του ζευγαριού. Όπως, να δείχνουν προσοχή σε όσα λέει ο σύντροφος, να αξιοποιούν στο μέγιστο βαθμό την ενεργητική ακρόαση και τη γλώσσα του σώματος. Να περνούν χρόνο μαζί, να είναι εκεί ο ένας για τον άλλον, να ενισχύσουν το «Εμείς», να δείχνουν ενσυναίσθηση, φροντίδα, να μιλούν και να νιώθουν ότι ακούγονται. Με τη σωματική, συναισθηματική και ψυχική εγγύτητα ενισχύεται το δέσιμο του ζευγαριού.
Επίσης, προτείνει την τεχνική των «πέντε μαγικών ωρών» ανά εβδομάδα. Το ζευγάρι επιλέγει να κάνει πράγματα διασκεδαστικά, που αρέσουν και στους δύο, να περνούν χρόνο μαζί συζητώντας, γελώντας, συντροφεύοντας ο ένας τον άλλον στην καθημερινότητα. Βοηθούν πάρα πολύ το ζευγάρι η αναγνώριση της προσωπικότητας του άλλου, αλλά και της προσφοράς του. Επίσης, η θετική συμπεριφορά, η κατανόηση και η ικανοποίηση των αναγκών του συντρόφου, η αναγνώριση λαθών, αστοχιών στη συμπεριφορά, και από τους δύο, αλλά και η επιβεβαίωση ότι το κάθε μέλος θα διεκπεραιώσει τις ευθύνες που έχει αναλάβει. Τότε το ζευγάρι έρχεται πιο κοντά, ανανεώνονται και οι ίδιοι ως άτομα αλλά και η σχέση τους. Έχει αποδειχθεί πως η καταγραφή και μόνο όσων μας χαροποιούν από το σύντροφο μπορεί να επιφέρει βελτίωση στη σχέση στο 70% των ζευγαριών (Goldstein, 1972).
Επιπρόσθετα, θα βοηθούσε το ζευγάρι να ακολουθούν τις «τελετουργίες ένωσης» που συμβάλλουν στην ενδυνάμωση της σχέσης. Να μοιραστούν ένα φιλί των έξι δευτερολέπτων, το να τρώνε μαζί αντικρυστά, να ασκούνται μαζί, να συνομιλούν καθημερινά για 30΄ και να μοιράζονται τις εμπειρίες τους. Αυτός ο διάλογος συμβάλλει όχι μόνο στη μείωση του άγχους, αλλά ενδυναμώνει και τη συναισθηματική σχέση του ζευγαριού. Να προγραμματίζουν μία φορά το χρόνο διακοπές μόνοι τους, ώστε να επανασυνδεθούν σε όλα τα επίπεδα.
Τέλος, ο Gottman (1999), προτείνει «επτά αρχές της λειτουργικής σχέσης» που θεωρεί ότι μπορούν να αποτρέψουν μία σχέση από το χωρισμό. Πρόκειται, για την «ενίσχυση του χάρτη της αγάπης», όπου γνωρίζουμε το σύντροφό μας όσο περισσότερο μπορούμε. Το «ενδιαφέρον και η αναγνώριση των επιτευγμάτων του άλλου», καθώς και η έκφραση θαυμασμού για αυτά. Τη «στροφή του ενός προς τον άλλο», το να «αφήσεις το σύντροφό σου να σε επηρεάσει», την «επίλυση των προβλημάτων που λύνονται», χωρίς να τα αφήνουν να διαιωνίζονται και να κλιμακώνονται. Το «να μην παραιτούνται» από κάθε προσπάθεια υπερνίκησης των προβλημάτων, τη «δημιουργία κοινού νοήματος σε σχέση με τις αξίες και την εξέλιξη της σχέσης», που οδηγεί στη δημιουργία ισχυρών δεσμών για τη διατήρηση της σχέσης.
Σε κάθε περίπτωση, η αγάπη, η αποδοχή, η ενσυναίσθηση, η δέσμευση, η εμπιστοσύνη, η φροντίδα, η ασφάλεια, ο αλληλοσεβασμός, ο διάλογος και η επικοινωνία, αποτελούν τους θεμέλιους λίθους μιας ευτυχισμένης συντροφικής σχέσης.

Ο εκπαιδευτικός ως μέλος ενός οργανωμένου κοινωνικού συνόλου, του σχολείου, καλείται να διαδραματίσει έναν ρόλο με συγκεκριμένες απαιτήσεις. Ο ρόλος του εκπαιδευτικού διασυνδέεται άμεσα με το ευρύτερο κοινωνικοπολιτισμικό πλαίσιο μέσα στο οποίο πραγματώνεται.
Στη σύγχρονη πολυπολιτισμική κοινωνία ο ρόλος που καλείται να διαδραματίσει ο εκπαιδευτικός είναι πολυσύνθετος, πολυεπίπεδος, πολυδιάστατος, ενώ απομακρύνεται από τα παραδοσιακά πρότυπα.
Ο σύγχρονος εκπαιδευτικός καλείται να παίξει το ρόλο του παιδαγωγού, του συντονιστή, του διαμεσολαβητή, του καθοδηγητή, του συμβούλου, του εμψυχωτή, του αξιολογητή, του εκπαιδευτικού, του φύλακα, και του υπαλλήλου με γραμματειακές υποχρεώσεις.
Στο σύγχρονο παγκοσμιοποιημένο μαθησιακό περιβάλλον, διαμορφώνονται χαρακτηριστικά όπως η εξέλιξη της τεχνολογίας και η ένταξή της στη μαθησιακή διαδικασία, ο καταιγισμός των πληροφοριών, η εξέλιξη της γνώσης σε όλα τα επίπεδα, και οι παγκόσμιες κοινωνικοπολιτισμικές αλλαγές. Ο ρόλος που καλείται σήμερα να διαδραματίσει ο εκπαιδευτικός αποκτά και κοινωνική διάσταση.
Μέσα σε όλα αυτά, αν προσθέσουμε την πανδημία Covid -19, την οικονομική κρίση, και τις κλιματικές αλλαγές, και τις επιπτώσεις τους στην καθημερινότητα των πολιτών, ο ρόλος του εκπαιδευτικού κρίνεται ακόμη πιο σημαντικός.
Η προσωπικότητα του εκπαιδευτικού αποδεικνύεται καταλύτης για τη διαχείριση της πολύπλοκης καθημερινότητας στο σχολείο. Δεν απαιτούνται μόνο γνώσεις, ενημέρωση σε όλες τις σύγχρονες εκπαιδευτικές και διδακτικές εξελίξεις, αλλά και ισχυρή παιδαγωγική κατάρτιση. Επίσης, δεξιότητες ενσυναίσθησης, επικοινωνίας και αποδοχής, ώστε να είναι κοντά στις ανάγκες των μαθητών του, να τους υποστηρίζει ψυχικά, συναισθηματικά, ηθικά, γνωσιακά, μέσα από την ανάπτυξη ισχυρών διαπροσωπικών σχέσεων μαζί τους.
Για να το πετύχει αυτό, στο σύγχρονο σχολείο, αξιοποιεί τη μαθητοκεντρική διδακτική προσέγγιση, που ενισχύει το διάλογο, την επικοινωνία, την ανταλλαγή απόψεων, σκέψεων, συναισθημάτων και ενεργοποιεί τη διάδραση μεταξύ των μαθητών. Επιπλέον, αξιοποιεί τις νέες τεχνολογίες (ΤΠΕ) κατά τη μαθησιακή διαδικασία, την ομαδοσυνεργατικότητα, καινοτόμες διδακτικές προσεγγίσεις ερευνητικού και διαθεματικού περιεχομένου, τα projects, τη συμμετοχή των μαθητών του σε πλήθος σχολικών και διασχολικών δράσεων, πολιτιστικού και μορφωτικού χαρακτήρα. Όταν οι συνθήκες το απαιτούν, αξιοποιεί και την τηλεκπαίδευση.
Αναλαμβάνει ο ίδιος ευθύνες για τη δημιουργία κλίματος επικοινωνίας και συνεργασίας για όσα διδάσκει. Όλα αυτά, με γνώμονα τις ιδιαιτερότητες, τις ανάγκες, και τα ενδιαφέροντα των μαθητών του, ώστε να συμμετέχουν ενεργά στη γνώση, να αποκτήσουν κριτική σκέψη, να ενισχυθεί η φαντασία και η δημιουργικότητα τους.
Βασικός στόχος του εκπαιδευτικού είναι να συμβάλει στη διαμόρφωση των μελλοντικών ενεργών πολιτών, μιας σύγχρονης πολυπολιτισμικής κοινωνίας, με βασικά χαρακτηριστικά τους, το σεβασμό στη δημοκρατία, την κοινωνική δικαιοσύνη, την ελευθερία, τη διαμόρφωση εθνικής συνείδησης και ταυτότητας. Παράλληλα, την αλληλεγγύη, τη συνεργασία, την ομαδικότητα, την ανεκτικότητα, και τις δημοκρατικές αρχές διαχείρισης της καθημερινότητάς τους, την αποδοχή της διαφορετικότητας, την ενσυναίσθηση και το σεβασμό στο συνάνθρωπο.
Ιδιαίτερα σήμερα, που η κοινωνία μας βιώνει ακραίες μορφές συμπεριφοράς των νέων στην προεφηβική και εφηβική ηλικία, η διαμόρφωση μιας νέας κουλτούρας στα σχολεία μας, που απομακρύνει τους νέους από στερεοτυπικές, ρατσιστικές και φανατικές συμπεριφορές, κρίνεται και αναγκαία και απαραίτητη.
Στο σημείο αυτό, είναι σημαντικό, να αναφερθεί η σημασία της υποστήριξης των εκπαιδευτικών και από την κοινωνία, και τις οικογένειες των μαθητών, αλλά και τους ίδιους τους μαθητές. Συχνά απαξιώνεται ο εκπαιδευτικός και το έργο του. Αυτό επιβαρύνει ακόμα περισσότερο τον εκπαιδευτικό. Αποτελεί τροχοπέδη σε κάθε προσπάθειά του να διαχειριστεί δυσκολίες και προβλήματα που καθημερινά προκύπτουν.
Αντίθετα, η ανάπτυξη σχέσεων εμπιστοσύνης και επικοινωνίας μεταξύ εκπαιδευτικών – γονέων, αλλά και εκπαιδευτικών – μαθητών, θα μπορούσε να λειτουργήσει θετικά, βοηθώντας τον εκπαιδευτικό να ανταποκριθεί αποτελεσματικότερα στο δύσκολο και απαιτητικό ρόλο του.
Άλλωστε, ο εκπαιδευτικός ασκεί λειτούργημα. Ας μην ξεχνάμε, πως η αγάπη του για τα παιδιά, η αέναη προσπάθειά του για το καλύτερο, «αγκαλιάζει» το πιο σημαντικό, το πιο σπουδαίο, το πιο ελπιδοφόρο κομμάτι της κοινωνίας μας, τα παιδιά μας, το μέλλον μας.